Gipuzkoako portu zaharraren eta frantziar portuaren arteko ibilbide honek, Kantauri kostaldeko historia eta paisaia erakusten ditu. Gabi Martínez
https://viajes.nationalgeographic.com.es/a/getaria-a-guethary-por-costa-ballenera-vasca_17221
Olatu biziek eta Kantauriko tenperaturak arrantzaleen paradisua bihurtzen dute. Getaria eta Getaria arteko 62 km-ak kostaldeko kultura honen indarra islatzen dute ezin hobeto, sardinak, hegaluzeak eta antxoak markatuta, nahiz eta bi herrien armarrietan agertzen den animalia balea eskuin balea izan, mendeetan zehar hain garrantzitsua izan zena, non balea frantsesa deitzen baitzen.
Getariako arrantzaleak
Izan ere, Getariako portu txikiak oraindik ere arrantzaleek baleak irristatzeko erabiltzen zuten arrapala malkartsua du. Eta errepidearen ondoan dago Hotel Balea, hotel bihurtutako eskola ohia, desagertutako zetazeoaren oroimena omentzen duena.
Bon vivant lasaia
Getharyk bere itsasertzeko estazioaren lasaitasuna dario, Parlementiako itsaslabar diskretuen kontra askotan lehertzen diren olatuek markatuta. Pilotalekuak ugariak dira patioak dituzten etxolen eta ostra eta ardoz gainezka dauden jatetxeen artean, eta bon vivant giroa Donibane Lohizuneraino hedatzen da, non eguzkiak itsasargiak, etxolak eta zaintza-dorreak xarma erakargarriz argitzen dituen.
Hondarribia loratzen
Kostalde basatia industrializatzen da Espainiako muga zeharkatzean. Apartamentu blokeak harrigarriak dira, baina Hondarribiak laster berreskuratzen du bere sendotasunagatik eta klasizismoagatik inposatzen den burgesia baten portu-izaera findua. Bertako etxeek balkoietan loreontzi oparoak eta distiratsuak dituzte, eta Alde Zaharrak harrizko eraikin garbien bilduma bikaina du, bere arkitektura defentsiboaren lekuko. Karlos V.aren gaztelua, gaur egun paradore (estatuko hotel) bihurtutako gotorlekua, aipagarriena da.
Txipiroiaren Gainbehera
Hondarribiako jendea hain gogor babesten zuen bere ondarea, ezen haien data nagusia Alardea baita, 1638an 69 eguneko setio batetik askapena oroitzen duena.
Alardean, garagardo txikiek eta txakolin ardoak laguntzen diete La Marina auzoko sukalde sinple baina sofistikatuetan prestatutako bisigu edo otarrain platerei, hiriko harresien atzean. Arrantzale komunitate honetan, bertakoek azaltzen dute txipiroiak gero eta zailagoak direla aurkitzen, izurdeek irensten dituztelako, “hau Pasaian baieztatu dezakezu”, ofizialki Pasaia bezala ezagutzen dena. Eta han, Txarlik, La Motorako pilotu beteranoak, San Migel eta San Juan kostaldeak lotzen dituen portuko sarrera zeharkatzen duen motor-ontzia, txipiroi arrantzaren gainbehera baieztatzen du arrauna altxatzen duen emakumezko ontziola baten estatua ikusita. Pasaiako portutik, arrantza-ontzi batzuk ere itsasoratzen dira, orain Capbretongo lubakira iritsiz zetazeoak behatzeko, izurde arruntetatik hasi eta kaxaloteetaraino eta baita orketaraino ere.
Pasaia: emakumezkoen portua eta memoriaren ontziola
Pasaia emakumeen eraginaren sinboloa da portuetan, gizonak hilabetez desagertu zirenean, itsas zabaleko arrantzan lan egitera behartuta, emakumeek hartu baitzuten herriaren ardura. Portuko sarreran zehar arraunean ere ibili ziren. Industria-gune honek, non garabien eguneroko zalaparta trenen eta itsasontzienarekin nahasten den, emakumezko arraunlari belaunaldiak sortu ditu, eta emakumezkoen traineru taldeak irabazi ditu liga titulu gehien.
Donejakue bidean doazen erromesak La Motorra igotzen dira San Juanera joateko, Albaola dagoen lekura. Ontziola honek garaiko ontziak berreraikitzen espezializatuta dago eta XVII. mendera arte baskoiek munduko balea-merkataritza nola gidatu zuten azaltzen duen museo bat ere badu. Barruan, ontzi txikiak, traineruak (euskal arrantza-ontzi tradizionalak) eta eraikitzen ari diren kortsario-ontziak daude, nahiz eta erakargarri nagusia San Juanen eraikitzen ari diren erreplika den, Kanadako Red Bayn 1978an aurkitua Selma Huxleyren ikerketari esker. National Geographic-ek 1985eko uztaileko alearen azalean agertu zuen.
Harrapatutako azkenaurreko balea eta Donostiako Portu Zaharra.
Albaola Ulía mendiko badia batean dago. Beste aldean, Donostia dago, baleak ikusteko txangoetarako itsasontziak abiatzen diren beste portu bat. Arrantzaleen kofradiak denda bat du Alde Zaharraren amaieran, non kostalde osoko kontserbak erosi edo dastatu daitezkeen. Bermeoko bonitotik hasi eta Ondarroako berdeleraino, Zumaiako atun sabeletik igaroz. Era sinplean prestatua, oliba olio birjinan, ketua edo, noski, donostiar erara. Alde Zaharraren gainetik metro batzuk gorago, Kontxako hondartzaren ikuspegi zabalekin, Akuarioak bisita bat eskaintzen du, eta bisita horrekin hasten da, txalupaz ehizatutako azkenaurreko balearen eskeletoa, azkena arpoiatu zutena, Oriokoa dinamitarekin hil baitzuten.
Orio, %100 itsasoa.
1901ean. Epiko handitasunik ez izan arren, Orioko herriak abesti bat, plaza bat eta jaialdi bat eskaini zizkion une horri, maiatzaren 14ean bost urtean behin ospatzen dena. Oriok harrapaketa honen oroitzapen hau kortxozko bale batekin antzezten du.
Orio Zaharra itsasadarrari begira dagoen muino baten gainean eraiki zen. Igoera gozamena da, eta San Nikolas elizatik Erdi Arora itzultzea bezala da, jauregi txikien antza duten etxeetatik igaroz, horietako asko itsasoari zor zaizkionak: galeoiak eraikitzen, burdina saltzen edo berdela eta txitxarra arrantzatzen. Ederki zaharberritutako eraikinak dira, armarri, horma, ate eta balkoi landuekin. Eta Jorge Oteiza eskultorea hemen jaio zenez, haren lanak txoko askotan aurki daitezke.
Getaria eta bere ingurua
Kostaldea Zarautzerantz jarraitzen du, non arrantza-ontzi tradizionalek surfari eman dioten lekua. Haizeak jotzen duenean ibilgailuak uholde baten moduan isurtzen dituen itsasoaren ertzetik errepidea jarraituz, beste Getaria bat aurkituko duzu. Hemen, iparraldeko arrantza-flota indartsuenetako bat dago, eta hemen pintxo batzuk edo olagarro-zopa goxo bat dastatu dezakegu. Beti babestuta, Getariako arratoia dugu; itsasargia, mendia eta lurmuturrak osatzen dute. Duela urte batzuk zaindariak jartzen ziren bere gailurrean, zaintza-dorrearen hondakinak ikus daitezke itsasargia eremuan. Batzuek, gailur horretatik, ipar-ekialdera begiratzen dute oraindik, beste Getaria ikusiko balitz bezala.
